Ogen wijd gesloten: ritueel, spiritualiteit en zien
Weinig films hebben zoveel speculatie losgemaakt over geheime genootschappen als de laatste speelfilm van Stanley Kubrick. ‘Ogen wijd gesloten’ werd bij de première in 1999 onmiddellijk geassocieerd met vrijmetselarij, occulte rituelen en verborgen machtsstructuren. Maar klopt dat beeld? En wat zegt het over de manier waarop buitenstaanders naar rituele spiritualiteit kijken, vergeleken met hoe een vrijmetselaar die van binnenuit ervaart? In dit artikel plaatsen we twee perspectieven naast elkaar: de filmische verbeelding van het geheime ritueel en de werkelijke spirituele beleving binnen de loge. Het perspectief van de buitenstaander: ogen wijd gesloten als angstbeeld Kubrick baseerde zijn film op de novelle ‘Droomnovelle’ van Arthur Schnitzler, een Weens schrijver die rond 1900 de grenzen verkende tussen droom, verlangen en werkelijkheid. In de filmversie wordt het hoofdpersonage meegezogen in een nachtelijk ritueel dat zich afspeelt achter gesloten deuren: gemaskerde figuren, strenge hiërarchie, erotische ondertonen en een sfeer van dreigend gevaar. De kijker wordt bewust in het ongewisse gelaten. Wat is echt? Wat is verbeelding? En wie trekt aan de touwtjes? Dit perspectief is herkenbaar voor iedereen die van buitenaf naar besloten genootschappen kijkt. Het onbekende wekt onrust. Waar geheimhouding heerst, vermoedt de menselijke geest complotten. De gemaskerde bijeenkomst in de film werd […]