Een drinkgelag in het oude Athene wordt het toneel van een van de meest invloedrijke gesprekken over de liefde ooit opgetekend. In het Symposium laat Plato verschillende sprekers aan het woord die elk een loflied houden op Eros, de god van de liefde. Wat volgt is geen eenduidig antwoord, maar een stapsgewijze opstijging van het lichamelijke naar het geestelijke, van het eindige naar het oneindige. Dit essay onderzoekt de kern van dit meesterwerk en de symbolische diepte die erin besloten ligt.
De setting: een feestmaal met filosofische inzet
Het Symposium speelt zich af tijdens een feest ter ere van de dichter Agathon, die een prijs heeft gewonnen. De gasten besluiten om in plaats van excessief te drinken, beurtelings een loflied te houden op Eros. Dit is geen willekeurige keuze: door de liefde tot onderwerp van filosofisch gesprek te maken, tilt Plato een alledaagse menselijke ervaring naar het niveau van fundamentele vragen over het bestaan. Wie is de liefde eigenlijk? Wat beoogt zij? En waar leidt zij ons naartoe?
De sprekers zijn zorgvuldig gekozen. Phaedrus begint met een lofzang op de moed die liefde inspireert. Pausanias maakt onderscheid tussen hemelse en aardse liefde. De arts Eryximachus ziet Eros als kosmisch principe van harmonie. De komedieschrijver Aristophanes vertelt de beroemde mythe van de gehalveerde mensen die hun wederhelft zoeken. Agathon prijst de schoonheid van de god zelf. Maar het is Socrates die het gesprek naar een ander niveau tilt.
Diotima en de trap der liefde
Socrates brengt niet zijn eigen visie naar voren, maar herhaalt wat hij ooit leerde van Diotima, een wijze vrouw uit Mantinea. Zij onderwijst hem dat Eros geen god is, maar een daimon, een wezen dat bemiddelt tussen het sterfelijke en het goddelijke. De liefde is geen bezit, maar een verlangen naar het goede en het schone dat men nog niet heeft. Zij is beweging, geen toestand.
Het hart van Diotima’s leer is de zogeheten ladder der liefde. Een mens begint met de liefde voor een mooi lichaam. Vervolgens leert hij alle mooie lichamen waarderen en ziet hij dat de schoonheid in hen allen verwant is. Daarna richt hij zich op de schoonheid van de ziel, dan op die van wetten en kennis, totdat hij uiteindelijk de schoonheid zelf aanschouwt: onveranderlijk, eeuwig, zonder vorm of materie. Dit is geen esthetische ervaring alleen; het is een geestelijke opstijging.
Liefde is het verlangen naar het eeuwig bezit van het goede, en de trap der schoonheid is de weg waarlangs de ziel stijgt naar dat licht.
De symboliek van de opstijging
De trap der liefde is meer dan een filosofisch schema; zij is een symbool voor innerlijke transformatie. Elke trede vraagt om het loslaten van een beperktere gehechtheid ten gunste van een ruimere. Het lichaam wijst naar de ziel, de ziel naar de rede, de rede naar het eeuwige. Dit beeld van graduele verfijning en opstijging resoneert diep met de vrijmetselarij, waar de leerling via graden van inzicht werkt aan de bouw van zijn innerlijke tempel.
De ruwe steen die wordt bewerkt tot kubussteen is geen toevallige parallel. Zoals de minnaar bij Plato zijn aandacht verlegt van het oppervlakkige naar het wezenlijke, zo leert de vrijmetselaar het onvolmaakte in zichzelf te herkennen en te transformeren. De liefde, zo opgevat, is geen sentimenteel gevoel maar een actief streven naar vervolmaking. Zij is de kracht die de ziel in beweging zet.
De mythe van Aristophanes: verlangen naar heelheid
Een andere beroemde passage in het Symposium is de mythe die Aristophanes vertelt. Oorspronkelijk, zo zegt hij, waren mensen bolvormige wezens met vier armen, vier benen en twee gezichten. Wegens hun overmoed werden zij door Zeus doormidden gesneden. Sindsdien zoekt iedere mens zijn verloren helft, en dit zoeken noemen wij liefde.
Hoewel komisch van toon, raakt deze mythe aan iets wezenlijks: het menselijk verlangen naar heelheid. De liefde is in deze visie geen verwerving van iets nieuws, maar een hereniging met wat ooit verloren ging. Ook hier zien wij een symbolische laag: de mens als onvoltooid wezen dat streeft naar herstel van een oorspronkelijke eenheid. Dit motief keert terug in talloze mystieke tradities, inclusief de vrijmetselarij met haar nadruk op het hervinden van verloren kennis en innerlijke harmonie.
De kern van het Symposium
Het centrale thema van het Symposium is dat liefde niet eindigt bij haar object, maar door dat object heen wijst naar iets hogers. Elk concreet verlangen, of het nu gericht is op een persoon, een idee of een scheppingsdaad, draagt in zich de kiem van een universeler streven. Plato nodigt ons uit om in onze alledaagse gehechtheden de sporen te herkennen van een dieper verlangen: dat naar het goede, het ware en het schone als zodanig.
- Eros als bemiddelaar tussen sterfelijk en goddelijk
- De trap der liefde als weg van het lichaam naar het eeuwige
- Verlangen naar heelheid als drijfveer van de ziel
- Liefde niet als bezit maar als transformerende kracht
Dit is de blijvende relevantie van het Symposium: het herinnert ons eraan dat in elke oprechte liefde een uitnodiging schuilt om verder te kijken dan het onmiddellijke, om in het tijdelijke het tijdloze te ontwaren.
Het Symposium van Plato is meer dan een historisch document; het is een spiegel voor ieder die zich afvraagt wat liefde werkelijk is. Door de woorden van Diotima toont Plato ons dat liefde een beweging is, een stijgen van het eindige naar het oneindige. Deze gedachte vindt haar weerklank in de vrijmetselarij, waar de bouw aan de innerlijke tempel eveneens een stapsgewijs proces van verfijning en verlichting behelst. Wie het Symposium leest met open geest, ontdekt dat het verlangen naar schoonheid en goedheid niet iets naast ons leven staat, maar de verborgen draad is die al onze strevingen samenhoudt.
Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E
Geef als eerste een reactie