In een kleine huiskamer zit een man van zevenenzestig tegenover zijn kinderen. Drie weken geleden hoorde hij de diagnose: uitgezaaide alvleesklierkanker. Nu, met het nieuws dat een nieuw medicijn mogelijk hoop biedt, vraagt zijn dochter voorzichtig: ‘Pap, hoe voel je je?’ Hij zwijgt lang. Dan zegt hij iets wat niemand verwacht: ‘Ik weet voor het eerst wie ik werkelijk ben.’ Dit artikel onderzoekt de diepe verbinding tussen eindigheid, persoonlijkheid en de eeuwenoude wijsheid van de vrijmetselarij.
Een doorbraak die verder reikt dan geneeskunde
Het nieuws dat een medicijn voor uitgezaaide alvleesklierkanker mogelijk beschikbaar komt op de Nederlandse markt, brengt hoop voor duizenden patiënten en hun families. Alvleesklierkanker staat bekend als een van de meest meedogenloze vormen van kanker, vaak pas ontdekt wanneer uitzaaiing al heeft plaatsgevonden. Een behandeling die levensverlenging mogelijk maakt, is daarom niet minder dan revolutionair.
Toch roept juist dit soort medisch nieuws vragen op die verder reiken dan overlevingskansen en bijwerkingen. Wanneer mensen geconfronteerd worden met hun sterfelijkheid, en vervolgens een onverwachte tweede kans krijgen, gebeurt er iets opmerkelijks met hun zelfbeeld. De vraag ‘wie ben ik?’ krijgt plotseling een scherpte die in het dagelijks leven zelden wordt gevoeld.
De vrijmetselarij en het werk aan jezelf
Binnen de vrijmetselarij staat het begrip ‘persoonlijkheid‘ centraal op een manier die voor buitenstaanders wellicht verrassend is. Waar de moderne wereld persoonlijkheid vaak vereenzelvigt met karakter of temperament, ziet de vrijmetselaar het als iets dat gevormd, bijgeschaafd en verfijnd kan worden. De ruwe steen die tot kubus moet worden bewerkt is geen abstract symbool, maar een dagelijkse uitnodiging om te werken aan wie je bent.
Michel de Montaigne, de zestiende-eeuwse filosoof wiens essays nog altijd resoneren, schreef uitgebreid over de kunst van het zelfonderzoek. Hij stelde dat we onszelf pas werkelijk leren kennen wanneer we de maskers afleggen die we voor anderen dragen. In de loges wordt deze gedachte voortgezet: het ritueel biedt een veilige ruimte waarin broeders elkaar ontmoeten zonder de dagelijkse rollen van functie, status of bezit.
Persoonlijkheid is geen gegeven, maar een levenswerk; de vrijmetselaar beschouwt elke dag als een nieuwe kans om de beste versie van zichzelf te worden.
Confrontatie met eindigheid als katalysator
De Stoïcijnse filosoof Seneca, die in eerdere artikelen op deze website al aan bod kwam in relatie tot rouw en verlies, wist dat de gedachte aan de dood niet verlammend hoeft te werken. Integendeel: het besef dat onze tijd eindig is, kan juist bevrijdend zijn. Het dwingt ons om onderscheid te maken tussen wat werkelijk belangrijk is en wat slechts afleiding.
Voor iemand die te horen krijgt dat een nieuw medicijn mogelijk zijn leven kan verlengen, ontstaat een merkwaardige tussenpositie. De acute dreiging wijkt, maar het besef van sterfelijkheid blijft. Juist in die ruimte kan een dieper zelfonderzoek plaatsvinden. Wat wil ik nog nalaten? Welke relaties verdienen mijn aandacht? Welke eigenschappen wil ik verder ontwikkelen in de tijd die mij rest?
Persoonlijkheid als ethische opdracht
De vrijmetselarij beschouwt persoonlijkheidsvorming niet als een narcistisch project, maar als een ethische opdracht. Aristoteles noemde dit het streven naar eudaimonia: een bloeiend leven waarin deugden zoals moed, rechtvaardigheid en matigheid centraal staan. Het gaat er niet om een indrukwekkend zelfbeeld te cultiveren, maar om werkelijk bij te dragen aan de gemeenschap en de mensen om je heen.
In de logebijeenkomsten wordt dit concreet gemaakt door het principe van broederlijke correctie. Broeders spreken elkaar aan wanneer gedrag afwijkt van de gedeelde waarden. Dit is geen veroordeling, maar een uitnodiging tot reflectie. Want wie kan zijn eigen blinde vlekken zien zonder de spiegel die anderen voorhouden?
De paradox van medische vooruitgang
Het nieuwe medicijn tegen uitgezaaide alvleesklierkanker vertegenwoordigt een triomf van menselijke vindingrijkheid en samenwerking. Tegelijkertijd legt het een paradox bloot die de vrijmetselarij al eeuwen erkent: hoe meer we de dood uitstellen, hoe urgenter de vraag wordt wat we met ons leven doen.
Johann Wolfgang von Goethe, zelf vrijmetselaar en een van de grootste denkers van de Verlichting, schreef dat de mens pas volledig leeft wanneer hij creatief handelt en groeit. Stilstand is geen optie voor wie werkelijk leeft. De extra tijd die een nieuwe behandeling kan bieden, is daarom geen geschenk dat passief ontvangen wordt, maar een verantwoordelijkheid die actief moet worden ingevuld.
Wat blijft er over wanneer alles wegvalt?
De vraag die de vrijmetselarij aan elk van haar leden stelt, is uiteindelijk dezelfde vraag die een ernstige diagnose oproept: wie ben je wanneer alle uiterlijkheden wegvallen? Wanneer je baan, je bezit, je sociale status niets meer betekenen, wat blijft er dan over? Het antwoord, zo leert de traditie, ligt in de innerlijke arbeid die je hebt verricht.
- De relaties die je hebt gekoesterd en verdiept
- De waarden waarnaar je hebt geleefd
- De wijsheid die je hebt gezocht en gedeeld
- De moed waarmee je tegenslagen hebt doorstaan
Dit zijn geen abstracte idealen, maar concrete uitkomsten van dagelijkse keuzes. De vrijmetselarij biedt een kader waarbinnen deze keuzes bewust kunnen worden gemaakt, in gezelschap van anderen die dezelfde reis afleggen. Niet om de dood te ontkennen, maar om het leven ten volle te omarmen zolang het duurt.
Het nieuws over een mogelijk nieuw medicijn tegen uitgezaaide alvleesklierkanker is hoopvol voor iedereen die geraakt wordt door deze ziekte. Maar achter het medische nieuws schuilt een diepere vraag die ons allemaal aangaat: wie willen we zijn in de tijd die ons gegeven is? De vrijmetselarij leert dat persoonlijkheid geen vaststaand gegeven is, maar een levenslang project van verfijning en groei. Misschien is dat wel de belangrijkste les die ziekte en gezondheid ons kunnen leren: dat elke dag een kans is om de beste versie van onszelf te worden.
Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E
Veelgestelde vragen
Wat is de centrale gedachte van vrijmetselarij over persoonlijkheid?
De vrijmetselarij ziet persoonlijkheid niet als iets gegeven, maar als iets dat gevormd, bijgeschaafd en verfijnd kan worden. Dit wordt symbolisch uitgedrukt door de ruwe steen die tot kubus moet worden bewerkt. Het is beschouwd als een levenswerk waarbij elke dag een nieuwe kans biedt om de beste versie van jezelf te worden.
Hoe beïnvloedt confrontatie met sterfelijkheid het zelfbeeld van mensen?
Wanneer mensen geconfronteerd worden met hun sterfelijkheid, bijvoorbeeld door een ernstige diagnose, gebeurt er iets opmerkelijks met hun zelfbeeld. De vraag 'wie ben ik?' krijgt plotseling een scherpte die in het dagelijks leven zelden wordt gevoeld, wat kan leiden tot dieper zelfonderzoek en authentischer zelfkennis.
Wat is de rol van ritueel in de vrijmetselarij volgens dit artikel?
Het ritueel in de loges biedt een veilige ruimte waarin broeders elkaar kunnen ontmoeten zonder de dagelijkse rollen van functie, status of bezit. Dit sluit aan bij de gedachte van Michel de Montaigne dat we onszelf pas werkelijk leren kennen wanneer we de maskers afleggen die we voor anderen dragen.
Geef als eerste een reactie