Het is stil in de loge. Een broeder sluit zijn ogen na een lange werkdag en laat de woorden van een oud gebed door zijn gedachten trekken. Plots herkent hij iets: dezelfde stilte, dezelfde overgave aan iets groters dan hemzelf. Het doet hem denken aan de openingswoorden van soera Ar-Rahman, De Barmhartige, waarin de Schepper zichzelf voorstelt met één eigenschap boven alle andere: barmhartigheid. Wat betekent die barmhartigheid voor een vrijmetselaar die werkt aan zijn innerlijke tempel?

Een soera die vraagt om stilstand

Soera Ar-Rahman is de vijfenvijftigste soera van de Koran en wordt vaak beschouwd als het hart van het heilige boek. De naam betekent De Barmhartige en verwijst naar een van de belangrijkste eigenschappen die aan de Schepper worden toegeschreven. Wat deze soera bijzonder maakt, is de ritmische herhaling van één centrale vraag: “Welke gunsten van jullie Heer zullen jullie dan ontkennen?” Deze vraag keert eenendertig keer terug en nodigt de lezer uit tot een moment van bezinning.

Voor vrijmetselaren is dit herkenbaar. In de rituele arbeid worden broeders voortdurend uitgenodigd om stil te staan bij wat zij hebben ontvangen. Niet om passief te worden, maar om vanuit dankbaarheid verder te bouwen. De herhaling in Ar-Rahman functioneert als een meditatie, een oefening in bewustwording die ook in de loge een centrale plaats inneemt.

Barmhartigheid als fundament voor groei

De soera opent met de woorden: “De Barmhartige heeft de Koran onderwezen, de mens geschapen, hem het spreken geleerd.” Hier wordt een directe verbinding gelegd tussen barmhartigheid en kennis. Het vermogen om te leren en te communiceren wordt gepresenteerd als een geschenk, niet als een vanzelfsprekendheid. Dit sluit naadloos aan bij het vrijmetselaars-ideaal van voortdurende zelfontwikkeling.

In de vrijmetselarij spreekt men van het bewerken van de ruwe steen. Deze metafoor veronderstelt dat ieder mens onvolmaakt begint, maar het potentieel heeft om te groeien. Ar-Rahman suggereert dat dit groeivermogen zelf al een uiting van barmhartigheid is. De vraag die een broeder zich kan stellen is dan: hoe ga ik om met dit geschenk? Benut ik mijn vermogen tot leren en spreken om bij te dragen aan het goede?

Barmhartigheid is geen passieve eigenschap, maar een actieve kracht die ons uitnodigt om te groeien en anderen te helpen groeien.

De balans tussen geven en ontvangen

Een opvallend thema in Ar-Rahman is de nadruk op evenwicht. De soera beschrijft hoe de hemel is verheven en de balans is ingesteld, met de opdracht om niet te frauderen in de weging. Dit roept associaties op met de vrijmetselaarssymbolen van de passer en de winkelhaak, die eveneens staan voor maat, proportie en rechtvaardigheid.

In het dagelijks leven betekent dit concreet: hoe verdeel je je aandacht tussen jezelf en anderen? Hoe breng je werk en rust in balans? De soera herinnert eraan dat evenwicht geen toevalligheid is, maar een bewuste keuze die onderhouden moet worden. Voor een vrijmetselaar is dit een dagelijkse opgave, zowel in de loge als daarbuiten.

Praktische stappen naar barmhartigheid

Hoe vertaal je de boodschap van Ar-Rahman naar concrete handelingen? Hier zijn drie suggesties die direct toepasbaar zijn:

• Begin elke dag met een moment van dankbaarheid. Noem voor jezelf drie dingen die je hebt ontvangen en die je niet als vanzelfsprekend wilt beschouwen.
• Oefen actief luisteren in gesprekken. Het vermogen tot spreken is een geschenk, maar het vermogen tot luisteren maakt communicatie pas compleet.
• Zoek een moment per week om iets terug te geven aan je omgeving, zonder verwachting van tegenprestatie. Dit kan een klein gebaar zijn, een woord van waardering of hulp aan een vreemde.

De herkenning van het heilige in het alledaagse

Ar-Rahman somt talloze scheppingswonderen op: de zon en de maan die volgens berekening bewegen, de sterren en de bomen die zich neerbuigen, de twee zeeën die samenkomen maar niet vermengen. Deze beelden zijn niet alleen poëtisch, maar ook een uitnodiging om de wereld met andere ogen te bekijken.

De filosoof Baruch Spinoza schreef over de goddelijke aanwezigheid in de natuur, een gedachte die veel vrijmetselaren aanspreekt. Ook Goethe, zelf vrijmetselaar, zocht het heilige in het alledaagse en in de natuur. Ar-Rahman sluit bij deze traditie aan door de lezer aan te sporen om wonderen te herkennen in wat gewoon lijkt.

Voor een vrijmetselaar kan dit betekenen: neem de tijd om buiten te wandelen en werkelijk te zien. Merk op hoe de seizoenen wisselen, hoe licht en schaduw spelen, hoe leven zich overal manifesteert. Dit is geen vrijblijvende romantiek, maar een oefening in bewustzijn die de geest scherpt en het hart opent.

Broederschap en de cirkel van barmhartigheid

De herhaling in Ar-Rahman is ook een herinnering aan gemeenschap. De vraag “Welke gunsten zullen jullie ontkennen?” is gericht aan meerdere personen. Barmhartigheid is geen individuele aangelegenheid, maar iets dat gedeeld wordt. In de loge ervaren broeders dit tijdens de keten, wanneer zij hand in hand staan en zich bewust worden van hun verbondenheid.

Deze verbondenheid vraagt om wederzijdse barmhartigheid. Dat betekent: geduld hebben met een broeder die worstelt, ruimte bieden voor verschil van mening, en bereid zijn om te vergeven. De soera leert dat barmhartigheid begint bij erkenning van wat je zelf hebt ontvangen, en zich voortzet in hoe je anderen behandelt.

Soera Ar-Rahman biedt vrijmetselaren een spiegel en een kompas tegelijk. De spiegel toont wat je hebt ontvangen en roept op tot dankbaarheid. Het kompas wijst naar hoe je die dankbaarheid kunt omzetten in handelen: door te groeien, door evenwicht te zoeken, door barmhartig te zijn naar jezelf en anderen. De vraag die eenendertig keer terugkeert, blijft ook na het lezen naklinken. Welke gunsten zul jij erkennen vandaag?

Copyright tekst & afbeelding: devrijmetselaar.nl
Teksten zijn naar idee en inhoud van de auteur van devrijmetselaar.nl en op fouten gecontroleerd, gecorrigeerd en aangevuld met behulp van OpenAi. Afbeeldingen zijn naar idee van de auteur van devrijmetselaar.nl gemaakt met gebruikmaking van OpenAi/Dall-E

Veelgestelde vragen

Het bericht De Barmhartige: lessen uit soera Ar-Rahman voor vrijmetselaren verscheen eerst op De Vrijmetselaar.