Michel de Montaigne I-40 Archieven

Montaigne over tekort en verbinding: vrijmetselaarswijsheid

Het is laat in de avond. Een vrijmetselaar zit na de zitting alleen in de voorhal van de loge, zijn rituaalhandschoenen nog in de hand. De woorden van die avond draaien door zijn hoofd: broederschap, vertrouwen, het besef dat alles wat je werkelijk nodig hebt al in je aanwezig is. Hij pakt het versleten exemplaar van de Essays van Michel de Montaigne uit zijn tas en slaat het open bij het veertigste essay van het eerste boek: Dat we niets te kort komen. Wat hij leest, voelt als een echo van wat hij zojuist in de tempel heeft ervaren. Een filosoof die het genoeg omarmt Michel de Montaigne schreef zijn essay Dat we niets te kort komen als een meditatie over de menselijke neiging om altijd meer te willen, terwijl de natuur ons heeft toegerust met alles wat we werkelijk nodig hebben. Hij betoogde dat onze ontevredenheid niet voortkomt uit een feitelijk gebrek, maar uit de ongebreidelde verwachtingen die we onszelf opleggen. De natuur, zo stelde hij, heeft ieder wezen precies datgene gegeven wat het nodig heeft om te leven en te gedijen. De mens is daarop geen uitzondering, maar maakt zich door eigen toedoen ongelukkig. Dit is geen naïef […]

Montaigne en de filosofie van genoeg: stoïcijns en skeptisch

Een man zit in een torenbibliotheek in de Dordogne. Het is ergens rond 1580. Om hem heen liggen de werken van Seneca, Plutarchus en Lucretius, opengeslagen op passages over verlangen en gebrek. Michel de Montaigne leest, noteert, en begint langzaam aan een essay dat een vraag stelt die eeuwen later nog steeds in de rituelen van de vrijmetselarij doorklinkt: hebben wij werkelijk iets te kort, of is het juist onze onrust die het tekort schept? De intellectuele wereld van het zestiende-eeuwse Frankrijk Wanneer Michel de Montaigne in de jaren zeventig en tachtig van de zestiende eeuw zijn essays schrijft, bevindt Frankrijk zich in een periode van diepe religieuze en politieke verdeeldheid. De godsdienstoorlogen tussen katholieken en hugenoten hebben het vertrouwen in absolute waarheden ondermijnd. Het is precies deze crisis die Montaigne ertoe brengt om niet bij dogma’s te schuilen, maar bij de wijsheid van de klassieke oudheid. Zijn torenbibliotheek bevat meer dan duizend boeken, en de balken boven zijn hoofd zijn gegraveerd met citaten van Sextus Empiricus, Lucretius en de Bijbel. In die intellectuele broeikas ontstaat het essay ‘Dat we niets te kort komen’, een tekst die doordrenkt is van stoïcijnse, skeptische en epicurische invloeden. Het Renaissance-humanisme had de mens […]

Montaigne: Dat we niets te kort komen – Inhoud & Samenvatting

Een lege tafel, een eenvoudige maaltijd, een glas water. Voor de meeste mensen in de zestiende eeuw was dat het dagelijks leven. Toch beschreef Michel de Montaigne in zijn veertigste essay van het eerste boek een inzicht dat ook in onze tijd van overvloed nog ongemakkelijk actueel is: wij komen niets te kort. Niet omdat we alles bezitten, maar omdat de natuur ons reeds heeft toegerust met wat werkelijk nodig is. Dit essay, bescheiden van omvang maar diepgaand van strekking, nodigt uit om voorbij de oppervlakte van bezit te kijken en te ontdekken welke rijkdom er al in ons verscholen ligt. De kerngedachte: de natuur als volmaakte geefster In ‘Dat we niets te kort komen’ betoogt Michel de Montaigne dat de mens van nature alles bezit wat hij nodig heeft om een goed leven te leiden. De natuur, zo stelt hij, heeft ons niet halfslachtig uitgerust. Zij heeft ons lichaam gegeven dat bestand is tegen kou en hitte, een geest die in staat is tot bezinning, en zintuigen die ons in verbinding brengen met de wereld om ons heen. Het probleem is niet dat we te weinig hebben ontvangen. Het probleem is dat we kunstmatig behoeften hebben geschapen die ons […]